Jeszcze rok temu dyskusja o systemie kaucyjnym koncentrowała się głównie wokół terminów wdrożenia, kosztów dla przedsiębiorców i gotowości rynku do największej od lat zmiany w obszarze gospodarki opakowaniami. Obecnie punkt ciężkości debaty wyraźnie się przesunął. System działa, konsumenci z niego korzystają, a pierwsze dane pokazują skalę projektu, która jeszcze niedawno wydawała się trudna do wyobrażenia.

Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska w Polsce zwrócono już ponad miliard opakowań objętych kaucją. Funkcjonuje 57 tys. punktów zwrotu, z czego 12,5 tys. wyposażonych jest w automaty kaucyjne, a ponad połowę wszystkich punktów stanowią małe sklepy, które dołączyły do systemu dobrowolnie. Ponad 80% opakowań wraca do obiegu za pośrednictwem automatów.

Z perspektywy komunikacji jest to moment przełomowy. Pierwszy etap wdrożenia można uznać za zakończony. Rynek otrzymał dowód, że konsumenci zaakceptowali nowe rozwiązanie znacznie szybciej, niż zakładało wielu obserwatorów. Oznacza to, że komunikacja systemu kaucyjnego nie powinna już opierać się wyłącznie na edukowaniu, jak działa zwrot opakowań. Większego znaczenia nabiera tłumaczenie szerszego kontekstu funkcjonowania całego ekosystemu – mówi Bartosz Sosnówka, partner zarządzający w 2pr, doradca Grupy COMP.

W ostatnich tygodniach w debacie publicznej pojawiały się tematy związane z efektywnością operacyjną systemu. Dyskusje dotyczyły rozliczeń pomiędzy uczestnikami rynku, organizacji logistyki, przepływu danych, funkcjonowania wielu operatorów oraz kosztów obsługi rosnących wolumenów opakowań. Wraz z dojrzewaniem systemu zmienia się także charakter pytań zadawanych przez handel, producentów i operatorów. Rzadziej dotyczą one samej idei systemu, a coraz częściej jego wydajności, skalowalności i długoterminowej efektywności.

To właśnie w tym obszarze komunikacja i edukacja mogą odegrać kluczową rolę. Wdrożenie systemu kaucyjnego nie jest jednorazowym projektem legislacyjnym, lecz procesem, który będzie rozwijać się przez kolejne lata. Przed uczestnikami rynku stoją ambitne cele związane z poziomami zbiórki, a ich realizacja będzie wymagać nie tylko inwestycji w infrastrukturę, ale również budowania zrozumienia dla całego mechanizmu po stronie przedsiębiorców i konsumentów.

Warto zauważyć, że system kaucyjny staje się również projektem technologicznym. Miliard zwróconych opakowań oznacza miliard zdarzeń, które musiały zostać zarejestrowane, rozliczone i przypisane do konkretnych uczestników rynku. Za prostym z perspektywy konsumenta procesem oddania butelki stoi ogromna infrastruktura danych, integracji systemowych i procesów logistycznych. To właśnie ten aspekt będzie prawdopodobnie jednym z najważniejszych tematów kolejnych miesięcy. W miarę wzrostu skali systemu rosnąć będzie znaczenie cyfryzacji, automatyzacji oraz jakości danych wykorzystywanych do zarządzania całym ekosystemem – dodaje Bartosz Sosnówka.

Pierwszy miliard opakowań pokazuje nie tylko skuteczność nowego rozwiązania, ale również zmianę etapu, na którym znajduje się polski system kaucyjny. Najważniejszym wyzwaniem nie jest już przekonanie społeczeństwa do udziału w systemie. Większego znaczenia nabiera budowanie wiedzy o tym, jak działa on w praktyce, jakie korzyści przynosi gospodarce obiegu zamkniętego i jakie wyzwania stoją przed jego uczestnikami. To właśnie wokół tych zagadnień będzie koncentrować się kolejny rozdział debaty publicznej o systemie kaucyjnym w Polsce.